Үйлену тойы Дос-Мұқасанның әніндегідей жеңіл әрі әдемі өтсе дейміз. Қонақтар би билеп, көңілді әуен шырқалып тұрса, ал тосттар шын жүректен айтылып, ұзаққа созылмаса екен дейміз. Бірақ бір кештің артында қомақты шығын, ұзақ дайындық пен күн сайын өсіп жатқан бағалар тұруы мүмкін. Ерте ме, кеш пе, әр жұптың алдында мынадай сұрақ туындайды: сән-салтанатты той жасаймыз ба, әлде сол ақшаны пәтерге бастапқы жарна ретінде саламыз ба?

Қазақстанның әр қаласында балаларға арналған тегін үйірмелер, жекеменшік лагерьлер мен пайдалы іс-шараларды қайдан табуға болады?

Тұрақты табысы мен банк жүйесі жоқ, жиі шапқыншылыққа ұшырайтын, үнемі көшіп жүруді талап ететін қатаң климатта қалай аман қалуға болады? Көшпенділер үшін бұл теориялық мәселе емес, өмір салты еді. Аман қалып, қолда барынан айырылып қалмау үшін тек бақ жеткіліксіз болды, оған басқа да дайындық қажет еді. Сондықтан қаржылық жоспарлау стратегиялары маңызды болды: малды сақтау, қысқа азық қорын жинау, руластарына қол ұшын беру, бірақ сонымен бірге өз мүддеңізді де қорғау.

Қазақ таңбалары бейнеленген #картакартаның жаңа дизайны жарық көрген тұста біз далада қаржылық жоспарлау мен өзара көмек қағидалары қалай жұмыс істегенін және оны қазіргі замандастарымыз қалай жалғастырып келе жатқанын баяндаймыз.

Бала дүниеге келуі – әр отбасының өмірін өзгертетін сәт. Ал егер ерекше бала өмірге келсе, жауапкершілік пен шығын да еселене түседі – оңалту, чек-аптар, жиі дәрігерге бару, көп жағдайда ата-ананың бірі жұмысынан бас тартуға мәжбүр болады. Күнделікті шығындар енді тек тамақ, киім-кешек, ойын-сауық қана емес, оған қоса дәрігерлерге жиі баруды, дәрі-дәрмек сатып алуды, бейімдеу үйірмелеріне баруды қамтиды.

Ата-анаға бәрін қайтадан жоспарлауға, яғни шығындарды есептеуге, жәрдемақыларды ресімдеуге, ақылы мен тегін үйірмелердің арасынан таңдау жасауға тура келеді. Бұл материалда біз ерекше баласы бар ата-ананың қаржылық ауыртпалықты қалай еңсеріп жүргенін, мемлекеттен қандай қолдау алатынын және өз қауымдастығына қандай кеңес беретінін баяндаймыз.

Ресми табысы бар ерлер үшін төлемді есептеу, сондай-ақ декреттік демалыстағы адамдардың басынан кешкендері мен кеңестері 

Қазақстанда да, әлемдегідей, ұзақ уақыт бойы декрет – тек әйелдің ғана құзыреті және ерлерге тән емес нәрсе деген сенім үстем болды. Бірақ уақыт өзгеріп, бүгінде «ерлердің декреті» елде заңды, және біртіндеп әйелдер мен ерлердің декреттерінің ережелері мен талаптары жақсарып келеді. Мәселен, 2025 жылғы қарашадан бастап бала күтіміне байланысты демалыста болған уақыт тек әйелдер үшін ғана емес, ерлер үшін де жалпы еңбек өтіліне есептеледі. Бұл мақалада біз ерлер декретінің «математикасын» талдап, ерлер декретінің қаржылық және эмоционалдық құрамы туралы шынайы кейіпкерлермен сөйлесеміз.

Алматыда жылжымайтын мүлік сатып алу – көпшілік армандайтын сол бір «сән-салтанаттың шыңы» іспеттес. Әлеуметтік желілерде қаладағы бір шаршы метрдің құны Дубайдағы құнға жақындап қалды деп әзілдейді. Дегенмен тауға қарайтын екі бөлмелі пәтер туралы арман әлі де өзектілігін жоғалтқан жоқ.

Осы мақсатқа жету үшін көпшілік демалыссыз жұмыс істеуге, басқа өңірлерге баруға, тіпті айлап вахталық әдіспен еңбек етуге дайын. Тұрақты жалақы, тегін жатын орын мен тамақ, шығынның аз болуы қаражат жинаудың мінсіз тәсілі сияқты көрінеді. Бірақ вахта шынымен де пәтер туралы арманды шындыққа айналдыра ала ма?

Біз осы жолды өткен мамандармен сөйлестік. Олар вахта тек табысты ғана емес, әдеттерді де өзгертетінін айтты: ол адамды тәртіпке, төзімге үйретеді және ақша жинау көбіне саналы шектеулерге негізделетінін көрсетеді.

Соңғы жылдары Қазақстандағы финтех айтарлықтай өзгеріп, онымен бірге банктердің де келбеті трансформацияланды. Банктердің айналасында қолданушының күнделікті мәселелерін шешетін цифрлық экожүйелер мен суперқолданбалар пайда болды. Осы процестің нәтижесінде банк ішінде тек өнім әзірлеуде ғана емес, сонымен қатар қаржылық сервистерді іске қосудв және дамытуда зор тәжірибе жинақталды. Уақыт өте келе бұл сараптамалық әлеуетті бір банктің аясынан шығарып, ауқымын кеңейтуге болатыны белгілі болды.

Қазір адамдар күнделікті қажеттіліктерінің көбін басқа сервистердің — маркетплейстердің, платформалар мен экожүйелердің ішінде шешуге көшті.

Бұл ретте қаржылық қызметтер ешқайда жоғалған жоқ. Керісінше, олардың маңызы арта түсті, тек енді «көзге көрінбейтін режимде» жұмыс істейді. Төлем жасау, бөліп төлеуді рәсімдеу, төлем алу немесе тексеруден өту — осының бәрі банктің интерфейсінде емес, басқа компаниялардың өнімдерінің ішінде жиі орындалатын болды.

Пайдаланушы үшін бұл ыңғайлы, ал бизнес үшін — дамудың жаңа мүмкіндігі. Қолданбаға неғұрлым көп функция біріктірілсе, адамның онда ұзағырақ қалу, қайта оралу және оны жиі пайдалану ықтималдығы соғұрлым жоғары болады. Ал банктер үшін бұл — ойын ережесінің өзгеруі. Егер клиент уақытын банктің интерфейсінен тыс өткізетін болса, онда қаржылық функциялардың өзі де дәл сол ортада жұмыс істей алуы керек.

Banking as a Service (BaaS) тұжырымдамасы дәл осы үрдіс аясында қарқын алды. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл модельде банк серіктестеріне өзінің инфрақұрылымын: лицензиясын, шоттарын, төлемдерін және басқа да базалық функцияларын пайдалану мүмкіндігін ашады. Осы негізде компаниялар банкке айналмай-ақ өздерінің қаржылық өнімдерін іске қоса алады. Мұнда рөлдер өзара бөлінеді: банк барлық «ішкі» техникалық бөлікті қамтамасыз етсе, серіктес өнімге, яғни интерфейске, пайдалану сценарийлеріне және аудиториямен жұмыс істеуге жауап береді. Практикалық тұрғыдан алғанда, бұл кез келген компанияның банкті нөлден бастап құрмай-ақ өз сервисіне қаржылық функцияларды кіріктіре алуын білдіреді.