Алматылықтардың ауладағы жөндеу жұмыстарын қала бюджеті есебінен қалай жасауға болатыны туралы жұмыс нұсқаулығы

Алматыда ауланы өз қаражатыңызға емес, «Халық қатысатын бюджет» бағдарламасы арқылы жаңартуға мүмкіндік бар. Бір қарағанда бұл схема күрделі болып көрінуі мүмкін, бірақ тетігін түсініп, нақты жоба дайындасаңыз, оны іске асыру мүмкіндігі жоғары. Бұл іспен айналысып көрген алматылық Кәрім Тохтабакиев былай түсіндіреді: «Негізі схема қарапайым: ХҚБ сайтына кіресіз, аулаңыздың фотосуреттерін түсіресіз, өз ұсыныстарыңызды және шамамен сметаны көрсетіп, ілеспе хат жазасыз да, барлық жиналған материалды тіркейсіз».

Мұндағы қағида кез келген сапалы жөндеу жұмысына ұқсайды: идея — визуализация — смета — келісу — жобаны іске асыру. Тек бұл жағдайда пәтердің орнына аула, ал жеке бюджеттің орнына қалалық бағдарлама пайдаланылады.

Бәрі неден басталады?

Ең алдымен ХҚБ порталына кіріп, нақты нені өзгерткіңіз келетінін анықтап алу қажет. Бұл балалар алаңы, workout-аймағы, жарықтандыру, орындықтар, қоқыс жәшіктері, жаяу жүргіншілер жолы, қоршау немесе көгалдандыру болуы мүмкін. Мұнда жай ғана «аула нашар» деп мәселені көрсету жеткіліксіз. Қоғамдық кеңістікті жақсарту үшін нені жаңғырту, ал нені жаңадан жасау қажет екенін нақты тұжырымдау маңызды.

Кәрім ауланы жай аумақ емес, жоба ретінде қарастыруға кеңес береді. «Аулаларды аралап, қалада қандай балаларға арналған ойын кешендері мен жаттығу құрылғылары орнатылғанын қарау керек. Сонда өз аулаңызда нені қайталауға немесе жақсартуға болатынын түсінесіз», – дейді ол. Оның айтуынша, дәл осындай тәсіл келісу кезеңінен сүрінбей өтетін және іс жүзінде жүзеге асырылатын тұжырымдама әзірлеуге көмектеседі. Сонымен қатар, сайтта бағдарлама аясында бұрын іске асырылған жобалар жарияланған. Солармен танысу арқылы қандай нәтижелерге қол жеткізуге болатыны туралы бастапқы түсінік қалыптасады.

Жобаны дайындау

Одан кейін ең маңызды практикалық кезең басталады. Ол үшін алдымен ауланың қазіргі жағдайын суретке түсіріп, ілеспе хатта мәселені сипаттап, жобаға қатысты көрнекі материалдарды жинақтау қажет. Егер балалар алаңын жаңарту жоспарланса, интернеттен кездейсоқ алынған суреттерді қоса салмай, қалада орнатылып жүрген ойын алаңдарының нақты үлгілерін немесе оларды шығаратын өндірушілердің шешімдерін көрсеткен дұрыс.

Ілеспе хатта не жазу керек

Нақты нені өзгерткіңіз келетінін, оның қай жерде жүзеге асырылатынын және қоғамға қандай пайда әкелетінін қысқа әрі нақты түсіндіру маңызды. Кәрім алдымен қазіргі жағдайды сипаттап, одан кейін ұсынылатын шешімдерге көшуді ұсынады: нені орнату, ауыстыру немесе жаңарту қажет екенін және мұның аула аумағын қалай жақсартатынын көрсету керек.

Ілеспе хатта үш нәрсе болғаны жөн: нақты мәселе, түсінікті шешім және күтілетін нәтиже. Мысалы: «Аулада балаларға арналған аймақ жоқ», «Жаңа жаттығу құралдары мен орындықтар орнату қажет», «Жарық жүргізіп, алаңдағы төсемені ауыстыру керек». Кәрімнің айтуынша, материалдар неғұрлым толық дайындалса, жобаның іріктеуден өту мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Сондай-ақ ілеспе хатқа ұсынылып отырған жобаның сметасын міндетті түрде қоса тіркеу қажет.

Сметаны дайындау үшін аулаларды аралап, сол жерде жүзеге асырылған жобаларды зерттеу қажет. Әдетте балалар ойын кешендері мен сыртқы жаттығу құралдарында өндірушінің атауы көрсетіледі. Осы ақпараттың көмегімен өндірушілерден прайс-парақ сұрату қиындық туғызбайды. Өндірушілер жергілікті де, шетелдік те (Ресей) болуы мүмкін. Бағалар да, ұсынылатын өнім түрлері де әртүрлі болуы ықтимал.

Мысалы: «Балалар ойын кешендерін Ресейден тапсырыс беруге болады, өйткені олардың өнім ассортименті кеңірек. Ал сыртқы спорттық жаттығу құралдарын жергілікті өндірушілерден алуға болады, себебі олардың ассортименті айтарлықтай ерекшеленбеуі мүмкін, ал бағаның айырмашылығы көбіне логистика шығындарына байланысты болады».

 «Әкімдіктің өз бюджет шектеулері мен стандарттары бар, – дейді Кәрім. – Сондықтан қарапайым аулаға өте заманауи әрі ерекше жобаланған нысандарды орнатуға көбіне рұқсат бермейді, себебі мұндай шешімдер қымбатқа түседі. Жобаны іске асыру барысында маған ашық түрде: «Кәрім, сіз бастапқыда ұсынған балаларға арналған ойын кешендерін сатып ала алмаймыз, өйткені олар бюджетке сыймайды», – деді. Соған байланысты жұмыс барысында кейбір элементтерді мердігер ұсынған баламалармен ауыстыруға тура келді. Ең жақсысы, бөлінген бюджет аясында балаларға арналған ойын кешендерін өзім таңдадым. Соның арқасында бастапқы дизайнерлік ойдың шамамен 80%-ын сақтап қалуға, тіпті кейбір тұстарын одан әрі жақсартуға мүмкіндік болды».

Сметаны қалай есептеу керек

Жабдықтар мен шағын сәулет нысандарының (ШСН) тізімі дайын болғаннан кейін смета жасауға кірісу қажет. Бұл ретте нысандардың өз құнын ғана емес, оларды орнату шығындарын да есептеу керек. «Осы ақпараттың барлығын жинағаннан кейін материалдар бойынша смета жасайсыз да, құрылыс-монтаж жұмыстарына материалдар құнының шамамен тағы 30%-ын қосасыз», – деп түсіндіреді Кәрім.

Егер жоба балаларға арналған ойын кешендерін немесе сыртқы жаттығу құралдарын орнатумен қатар, орындықтар мен қоқыс жәшіктерін қоюды, қосымша жарық жүргізуді, қоршауларды ауыстыруды, бейнебақылау жүйесін орнатуды, көгалдандыруды және автоматты суару жүйесін жүргізуді, жаңа жолдарды төсеуді қамтыса, мұның барлығы да жоба сипаттамасына енгізілуі тиіс.

Жоба неғұрлым мұқият әзірленіп, смета неғұрлым нақты жасалса, оның қажетті дауыс санын жинап, іске асырылу мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Өйткені түптеп келгенде, бұл жоба аулаға бір ғана элементті қосып қоймай, оның шын мәнінде жақсаруына ықпал етуі керек.

Өтінім беру қалай жүзеге асырылады?

Өтінімдер жыл сайын 1–30 қыркүйек аралығында қабылданады (барлық кезеңдер Open Almaty сайтында көрсетілген, бұл – 1-кезең). Осы кезеңде сіз ХҚБ сайтына тұрғындардың ілеспе хатын, ауланың қазіргі жағдайын көрсететін фотосуреттерді, жобалық шешімдерді (бар болса) және болжамды сметаны жүктейсіз.

Одан кейін жоба сарапшылардың қарауына жіберіледі (2-кезең). Сараптама комиссиясы мақұлдағаннан кейін ең күрделі кезең – дауыс беру басталады (5-кезең). Жобаның келесі кезеңге өтуі үшін оған қалаңыздың кемінде 50 тұрғыны ЭЦҚ арқылы дауыс беруі тиіс (ХҚБ сайты немесе eGov Mobile қолданбасы арқылы (SMS арқылы растау қажет)).

Бұл жерде дипломатиялық қабілетіңізді іске қосуға тура келеді:

• Үй тұрғындарының ортақ чатына жоба суреттері мен визуализацияларын қоса отырып, көршілерге арналған түсінікті жазба жариялаңыз.
• Көршілеріңізге жаңа әткеншектер мен жаттығу құрылғыларының баршаға қажет екенін және eGov арқылы дауыс беру небәрі екі минут уақыт алатынын түсіндіріңіз.
• Көршілеріңізді жеке аралап шығыңыз немесе әлеуметтік желілердегі аудандық пабликтерден қолдау сұраңыз.

Дауыс беру қорытындысы бойынша (6-кезең) әкімдік ресми хаттаманы жариялайды. Егер сіздің аулаңыз қажетті дауыс санын жинаса, құттықтаймыз — жобаңыз қаржыландыратын жобалар тізіміне енеді (7-кезең).

Жобаны іске асыру қалай жүреді

Егер өтінім қыркүйек айында беріліп, жоба мақұлданса, жұмыстар әдетте келесі жылдың көктемінде, шамамен сәуір-мамыр айларында басталып, қыркүйек-қазан айларына дейін жалғасады. Жұмыс басталмас бұрын жоба авторы міндетті түрде жақын маңдағы үйлердің тұрғындарымен кездесу өткізеді. Оған әкімдік пен мердігер ұйымның өкілдері де қатысады. Осы кезде тұрғындар соңғы өзгерістер мен ұсыныстарын айтып, не қажет екенін, ал қандай шешімдерден бас тартқан жөн екенін жеткізе алады.

Кәрім бұл кезеңді авторлық қадағалауға ұқсатады. «Мен мамандығым бойынша сәулетші болғандықтан, жоба авторы ретінде оның бастапқы тұжырымдамаға сай жүргізілуі үшін іске асырудың барлық кезеңіне араласуға тырысамын. Мердігерлермен ортақ мәмілеге келу оңай, көптеген мәселені сол жерде келісуге болады. Ал кейбір шешімдерді әкімдік автордың қатысуынсыз қабылдайды, өйткені олардың өз талаптары мен стандарттары бар», – дейді ол.

Сонымен қатар, оның байқауынша, жобалау саласында тәжірибесі жоқ тұрғындар іске асыру кезеңіне көп араласа бермейді және шешім қабылдауды көбіне әкімдікке қалдырады. Мұндай жағдайда олар өз идеясын ұсынып, нәтижесін күтумен шектеледі.

Айтпақшы, құрылыс жұмыстары кезінде балалардың қауіпсіздігіне алаңдамауға болады. Бұл процесс барынша ыңғайлы ұйымдастырылған: балаларға арналған жаңа ойын кешендері зауытта дайындалып жатқан кезде ескі алаңдар бұзылмайды. Осы уақытта жұмысшылар жаяу жүргіншілер жолын, жиектастарды, қоршауларды жаңартумен және жарық жүргізумен айналысады. Жаңа ойын кешендері аулаға жеткізілгеннен кейін ғана ескі жабдықтар бірнеше күн ішінде бөлшектеліп, олардың орнына жаңалары орнатылады және тігіссіз резеңке жабын төселеді. Соңында жаңа орындықтар мен қоқыс жәшіктері қойылады.

Неліктен бұл маңызды

Алматылықтар үшін бұл жай ғана нұсқаулық емес, іс жүзінде қолдануға болатын тиімді құрал. Аула мәселесін біреудің шешуін күтіп отырмай, тұрғындар өздері жоба әзірлеп, оны қалалық жүйе арқылы іске асыра алады. Иә, бұл уақытты, дайындықты және төзімділікті талап етеді. Алайда нәтижесінде ауланы жақсартып, болашақта қандай болатынына нақты ықпал етуге мүмкіндік бар. Айтпақшы, бұл бағдарламаның тек аула аумақтарын ғана емес, кез келген қоғамдық кеңістікті жақсартуға да мүмкіндік беретінін ескерген жөн.

Кәрім бұл туралы асыра бағаламай былай дейді: «Қысқаша айтқанда, жүйенің жұмыс істеу тәртібі осындай». Халық қатысатын бюджеттің ерекшелігі де осында: бұл әрдайым мінсіз бола бермейтін, бірақ өз аулаңды жақсартуға мүмкіндік беретін нақты құрал.