Бизнес үшін жерді жалға алу: қалай істеу керек және ол әрқашан мүмкін бола ма?

Өндірістік цехтар, қоймалар, дүкендер, офистер ашып, ауыл шаруашылығы жерлеріне арналған жерлерде бизнесін жүргізу үшін кәсіпкерлерге жер керек. Мемлекеттен бизнес үшін жер сатып алу әрдайым мүмкін емес. Сондай-ақ, әрбір кәсіпкердің ол үшін қаражаты жеткіліксіз болады. Бірақ басқа да нұсқалар бар: жер телімін тегін алуға болады, сондай-ақ мемлекеттен жерді бизнес үшін жалға алуға болады. Бұл параметр кез келген компанияға қолжетімді ме? Бизнес үшін мемлекеттен жер алу үшін қалай әрекет ету керек?

Мемлекет  не үшін бизнеске жер береді?

Кәсіпкерлерге жер телімдерін беру мемлекетке бірден бірнеше себептерге байланысты тиімді:

Экономиканың дамуына ықпал етеді. 

Көптеген кәсіпкерлер өз ісін дамытуға дайын болғанмен, ол үшін жер сатып ала алмайды. Сондықтан мемлекеттен жерді бизнес үшін жалға алу шағын және орта кәсіпкерлік, стартаптар үшін өзекті. Жерді ұзақ уақыт пайдалануды көздемейтін бизнес-жобалар бар.

Бюджетке қосымша кіріс әкеледі. 

Мемлекеттен бизнес үшін жерді жалға алу көп емес, бірақ тұрақты жалдау төлемдерін көздейді. Бұл қаражатты мемлекет өзектi мiндеттердi шешуге, мысалы, әлеуметтiк жобаларды қаржыландыруға жұмсай алады.

Жердің пайдаланылуын бақылауды жеңілдетеді. 

Кәсіпкер жер телімін мемлекет белгілеген талаптармен ғана пайдалана алады. Бұл жер ресурстарын ұтымды пайдалануды қамтамасыз етеді, жер телімінің жосықсыз, мақсатсыз пайдаланылуына жол бермейді.  

Аумақтың дамуына ықпал етеді. 

Мысалы, туристік орындар, өнеркәсіптік аймақтар мен инфрақұрылымдық объектілер жұмыс орындарын құрады, бұл экономикаға көбірек адам тартуға мүмкіндік береді, өмір сүру деңгейін арттырады, жұмыссыздықты азайтады.

Жер беру мемлекеттік инвестициялық жобаларда жиі қарастырылған.

Кез келген бизнес нысанына қызметін жүргізу үшін жер телімі беріле ме? 

Кәсіпкерлердің өтінімдерінен екі себеппен бас тартылады:

1. Қызмет мемлекеттік міндеттерге, мысалы, облыстың немесе қаланың даму жоспарына сәйкес келмейді.
2. Өтініш берген кезде кәсіпкер дұрыс емес немесе дұрыс ресімделмеген құжаттарды, толық емес құжаттар топтамасын ұсынады.

Жер телімін көбінесе келесі салада жұмыс істейтін компаниялар жалға алады:

• Ауыл шаруашылығы. Бұл ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, фермерлік, шаруа қожалығын жүргізу болуы мүмкін.
• Коммерциялық қызмет. Мысалы, қоймалар, сауда орталықтары немесе өнеркәсіптік объектілер салу.
• Жол бойындағы сервис. Кәсіпкер дәмхана немесе қонақүй ашқысы келеді, жанармай құю станциясын салғысы келеді.
• Туризм. Демалыс базасын ашу, қонақүйлер салу.

Жерді қалай алуға болады? 

Кәсіпкер бизнес үшін жер телімін сауда-саттық (аукциондар) немесе конкурстар (ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге ғана қатысты) арқылы ғана ала алады. Аукциондар мен конкурстарды әкімдіктер – жергілікті атқару комитеттері өткізеді.

Бұған дейін бизнес өкілдері жер телімдерін әкімдік ұсынып отырған және жергілікті БАҚ-та жарияланатын тізімнен ғана таңдай алатын. Бірақ 2018 жылдан бастап кәсіпкер жерді өз бетінше таңдап, әкімдікке өтінім жібере алады – атқарушы комитет бұл жер телімін, егер заңнамаға қайшы келмесе, сауда-саттыққа қоюға міндетті болады, ал жер бос және кәсіпкердің мақсатына сай келеді.

Өтінімді қалай беруге болады және процедура қанша уақытты алады?

Әкімдікте кәсіпкер өтініш жазады. Құжат орыс және қазақ тілдерінде жасалатынын ескеріңіз. Алайда, атқарушы комитетке дайын болып келу керек, өйткені өтінішке келесі құжаттарды қоса беру қажет:

• Бизнес-жоспар. Жобаның қызметі, капитал салымдары, өзін-өзі ақтау мерзімдері туралы түсінік береді.
• Жоба бағдарламасы. Құжатта жобаны іске асыру жөніндегі қадамдар, қажетті ресурстар, жауапты тұлғалар және нақты мерзім жазылады.
• Бизнесті мемлекеттік тіркеу туралы анықтама.
• Жарғының көшірмесі.
• Салықтар, әлеуметтік төлемдер және басқа да міндетті төлемдер бойынша борыштың жоқтығы туралы анықтама. Бұл құжаттың қолданыс мерзімі аз екенін ескеріңіз: анықтаманы алғаннан кейін әкімдікке бес жұмыс күні ішінде ұсыну қажет.
• Кәсіпкердің қаржылық жағдайын растайтын құжаттар.
• Шоттарда қаражаттың болуы туралы банктің үзінді-көшірмесі.
• Кредиттері (егер бар болса) көрсетілген банк құжаттары. 
• Мүліктің және басқа да активтердің (мысалы, бизнестегі үлестер) болуы туралы құжаттар. 

Егер кәсіпкерге қажет жер телімі елді мекеннен тыс жерде орналасса, кадастрлық құнды анықтау актісі де қажет болады. 

Егер кәсіпкердің құжаттары жеткіліксіз болса немесе анықтаманың мерзімі өтіп кетсе, әкімдік құжаттарды екі күн ішінде қайтарады. Бірақ бұл бас тартуды білдірмейді: кәсіпкер жаңа анықтама мен жетпеген құжаттарды алып, кейін әкімдікке қайта өтінім бере алады.

Құжаттар толық жинақталған кезде кәсіпкердің өтінімін әкімдіктің мамандары қарайды – бұл процедураға үш жұмыс күні кетеді. Егер құжаттар дұрыс болса, құжаттар топтамасы жер беру туралы шешiм қабылдайтын өңірлік үйлестiру кеңесiне жiберiледi.

Материалдар 15 жұмыс күні ішінде қарастырылады. Кеңес қорытындыны әкімдікке жібереді. Одан әрі 5 күн ішінде әкімдік:

• Егер кеңестің қорытындысы оң болса, жер телімін беру туралы шешім қабылдайды және бұл туралы кәсіпкерге хабарлайды.
• Егер қорытынды теріс болса, жер телімін жалға беруден бас тартады және бұл туралы өтініш берушіге хабарлайды.

Одан әрі жер телімін аукционға немесе конкурсқа қою үшін 90 күн бар.

Кәсіпкерлерге жер беру тек мемлекетке ғана тиімді емес. Кәсіпкерлер ең аз капиталмен өз ісін дамытуға мүмкіндік алады - бұл масштабтау үшін бастапқы нүкте. Бизнесті дамыту нақты компанияның табысын арттыруға ықпал етіп қана қоймай, ел экономикасына да орасан зор үлес қосады.